Temel Elektronik

Alm. Spule (f), Fr. bobine (f), İng. coil. Bobin: Üzerine tel, iplik gibi şeyler sarılabilen ekseri silindir şeklinde olan makara. Elektrikte bobin, yalıtılmış bir iletkenin genellikle (bir nüve, karkas üzerine) sarılmasıyla yapılır. Bu bobinlerin sarımları bir veya onbinlerce sarım olabilir. Bobinlerin ya içi boştur, yani hava nüvelidir veya manyetik bir malzeme ile doludur. Elektrik makinelerinin hemen hepsinde bobin vardır. Bu bobinler bobinajcılık denilen teknikle makinalara yerleştirilir.

Doğru akımda, alternatif akımda, alçak, yüksek, çok yüksek frekanslarda kullanılan bobinler ayrı ayrıdır. Bir radyoda, telsizde, televizyonda, bir makinanın motorunda, rölesinde ve daha birçok yerlerde rastlanır.

Bobin doğru akımda iken, devrenin açılıp kapanmasında (akımın değişmesinde) kendi telinin direnci dışında bir direnç gösterir. Normal rejimde doğru akıma sadece telin direnci karşı koyar. Bobinlerin alternatif akıma karşı gösterdiği dirence endüktif direnç ⇥ devamı

Basit bir fm verici, devrede kullanacağınız pnp transistör BF606 BF324 olmalı alternatif olarak 2N3006 2SA854 kullanılabilir fakat c1 ve c2 kondansatörlerinin değerlerini değiştirmelisiniz. 2N3006 için C2:27 PF C3:33 PF 2SA854 için C2: 22 PF C3: 27 PF Olmalı besleme için PC anakartlarındaki CR 2032 pil kullanılabilir. Bobin ise 0.8mm izole telden 6 tur sarılacak kalıp olarak bir kalem ⇥ devamı

4017 sayıcı entegresinin, sayım yapabilmesi için 13 nolu ayağı (Clock Enable) ile 15 nolu ayakının (Reset) besleme geriliminin şase ucuna bağlı olması gerekir. Devrede, herbir clock palsinde çıkışlardan biri sıra ile aktif hale gelir. En son pals devreyi başlangıç konumuna getirerek ⇥ devamı

Servolar programlanabilir bir mile sahip olan küçük cihazlardır. Servoya belirli kodlar göndererek bu milin pozisyonunu istedğimiz açıda değiştirilebiliriz. Giriş hattındaki kodlu sinyalimiz var oldukça, servo milin pozisyonunu kodun istediği şekilde sabit tutar. Kodlar değiştikçe milin açısal pozisyonu da değişir. Örneğin, servolar uzaktan kumandalı uçaklarda yön tayini için hareketli parçaların pozisyonlarını değiştirmek için kullanılır. Uzaktan kumandalı araçlar ve oyuncaklar için ve elbette robotlar için de kullanılırlar.

Servolar robotlar için vazgeçilmez parçalardır. Yukardaki fotoğrafta da görebilceğiniz gibi servo motorlar küçüktür, gömülü kontrol devrelerine sahiptir ve küçük boyutlarına karşın inanılmaz güçlüdür. Ayrıca mekanik gücü orantılı olarak harcar. Yani hafif yüklü bir servo fazla güç harcamayacaktır. Aşağıda bir servo motorun parçaları gösterilmektedir( Motoru, dişlileri, kasa ve motor kontrol devresi). Üstelik motorun dış dünya ile iletişimini sağlayan üçlü kabloyu da görmektesiniz. Birisi besleme için (+5 volt), birisi toprak, sonuncusu (beyaz kablo) da data yani kontrol için kullanılan kablodur.

Peki bir servo nasıl çalışır? Servo motor çıkış miline bağlı bir potansiyometre ve bazı kontrol devrelerine sahiptir. Yukardaki fotoğrafta potansiyometre kontrol devresi bordunun sağında görülebilir. Bu potansiyometre motorun o an hangi açıda bulunduğunu bize gösterir. Eğer mil doğru açıda ise motor çalışmayı durdurur. Eğer kontrol devresi motorun istenilen açıda olmadığını tespit ederse açı doğru olana kadar motoru haraket ettirir. Çıkış mili 180 derecelik bir ⇥ devamı

Elektrik enerjisinin en önemli özelliklerinden biride üretildiği yerden çok uzaklara taşınabilmesidir.Bu taşınmanın verimli bir şekilde yapılabilmesi için gerilimin yeteri kadar yüksek olması gerekir.
Santrallerde generatörler yardımı ile üretilen elektrik enerjisinin gerilimi çok yüksek değildir.Generatör çıkış gerilimleri 0,4-3,3-6,3-10,6-13,0-14,7-15,8 ve 35 Kilovolt (kV) değerlerindedir.Bu gerilimler enerjinin çok uzak bölgelere taşınabilmesini sağlayacak kadar yüksek olmadığından Gerilimi yükseltilmesi ancak transformatör ile gerçekleştirilir.

Transformatörler, gerilimi alçaltma ve yükseltme şekline göre iki çeşittir:
Alçaltıcı Transformatörler:Primer sargısına uygulanan gerilimi sekonder sargısından daha alçak bir şekilde aldığımızda bu tip transformatörlere alçaltıcı tip ⇥ devamı

1.Hidroelektrik Santral
2.Termik Santral
3. Nükleer Santral

Yurdumuzda hangi çeşit elektrik santralleri bulunmaktadır? Ülkemizde sadece termik ve hidroelektrik santralleri bulunmaktadır.

1.Hidroelektrik Santraller: Hidroelektrik santraller ile elektriküretimi, dünyada toplam elektrik üretimine yaklaşık %23 oranındakatkıda bulunmaktadır. Hidroelektrik santralleri ile enerji üretimiiçin uygun coğrafi koşulların sağlanması gerekmektedir. Günümüzkoşullarında kullanılabilir hidroelektrik kapasitenin büyük bir bölümühali hazırda kullanılmaktadır. Türkiye açısından enerjinin durumu elealındığında, bazı kaynaklar açısından şanslı bir ülke olduğumuz ortayaçıkmaktadır. Özellikle Güney ve Doğu Anadolu bölgelerimizdehidroelektrik santraller sayesinde üretilen elektrik enerjisiküçümsenemez. Kurulması planlanan veya inşaatı süren birçokhidroelektrik santralleri, Türkiye’nin geleceğine damga vuracaktır.Hidroelektrik santraller, temiz enerji kaynakları arasındadeğerlendirmek gerekir.
Ülkemizdeki akarsuların hidroelektrik potansiyelinin geliştirilmesiamacı ile 485 adet hidroelektrik santral (HES) projesiningeliştirilmesi planlanmış bulunmaktadır. Bu çalışmalar sonucundaülkemizin akarsularının toplam kurulu gücü 34592 MW, hidroelektrikenerji potansiyeli ise 122332 GWh olarak hesaplanmıştır. 1999 yılı sonuitibariyle geliştirilerek işletmeye açılan 113 adet HES projesinintoplam kurulu gücü 10631 MW olup, enerji üretim kapasitesi yıldaortalama 38493 GWh’dır. Bu ise toplam hidroelektrik potansiyelin ancak%31’inin geliştirildiğini göstermektedir. Bu oran halen inşaatı devametmekte olan toplam 4246 MW Kurulu gücünde ve 14020 GWh enerji üretecekolan 38 adet HES projesinin tamamlanarak işletmeye alınması ile %43’eulaşacaktır.
DSİ Türkiye’de su kaynaklarını geliştirme projelerini,gerçekleştirmekten sorumlu kurumdur. Hidroelektrik enerji üretecekprojeleri geliştirmektedir. Türkiye’de bugüne kadar 125 hidroelektriksantral işletmeye alınmıştır. Türkiye’de bugüne kadar işletmeye alınan11643 megawatt kurulu güçteki hidroelektrik santrallerde yılda ortalama42,2 milyar kilowatt saat enerji üretmektedir. DSİ tarafından inşaedilen hidroelektrik santrallerin toplam kurulu gücü 9912 megawatt’dır.DSİ tarafından inşa edilen hidroelektrik santrallerde yılda ortalama35,7 milyar kilowatt saat enerji ⇥ devamı

Düşük sinyalli transformatörler fazla ısı yaratmazlar. Birkaç kilowatt’a kadar olan güç transformatörleri genelde ısıyı hava yoluyla attıkları için ayrı bir soğutma sistemine gereksinim duymazlar. Daha yüksek güçle çalışanları ise fan sistemi ile soğutulabilirler.

Bazı kuru transformatörler basınçlı tanklarda azot ve kükürt heksaflorid gazı ile soğutulmaktadırlar.

Yüksek güç ve/veya gerilimli Transformatörlerin sarımları “Transformatör yağı” denen yüksek ısıda dengesini koruyabilen,rafine,özel bir madeni yağa batırılmıştır. Bina içinde kullanılan büyük transformatörlerin batırılacağı yağın alev almaz olması zorunludur.

Önceden,poliklorbifenil(PCB) ateş almaz olması ve dengeli olması sebebiyle kullanılmıştır. Yeni ekipmanlarda artık PCB sızması ve zehirli olmasından ötürü kullanılmaz. PCB kullanan eski transformatörler de sızma vak’alarına karşı sık sık kontrol edilmelidirler. Sızma tesip edildiği halde derhal değiştirilmeli ve ya profesyonelce temizlenmeli ve tamir edilmeli veya çevreye zararsız bir yöntemle imha edilmelidir. Günümüzde, yanmaz sıvıların fiyatı bir transformatör kasasının inşaat fiyatını ciddi bir şekilde etkileyecek olduğunda dengeli silikon bazlı yağlar veya florlu ⇥ devamı

Mıknatıs, manyetik alan üreten nesne veya malzeme. Demir, nikel, kobalt gibi bazı metalleri çeker, bakır ve aliminyum gibi bazı metallere ve metal olmayan malzemelere etki etmezler.

Mıknatıslık etkisi, malzemelerde iki karşılıklı uçta toplanır. Bu iki uca mıktanısın kuzey ve güney kutbu ismi verilir. İki mıknatısın eş kutupları birbirini iterken, zıt kutupları birbirini çeker.
1 Mıknatısların türleri
    1.1 Sabit mıknatıslar
    1.2 Elektromıknatıslar
2 Mıknatıs kuramları
3 Mıknatıslama

Sabit mıknatıslar

Demir, kobalt, nikel gibi bazı maddeler oda ısısında ferromanyetik özelliğe sahiptir. Sabit mıknatıslar, mıktanıs taşı gibi doğada mıktanıslanmış halde bulunan maddeler olabileceği gibi, neonidyum mıktanıslar gibi yapay olarak hazırlanmış maddeler de olabilir.

Yapay mıknatıslar genellikle düz bir çubuk veya at nalı şeklinde üretilirler. Bu tür mıknatıslarda manyetik kutuplar kısa olan uçların üzerindedir.

Sabit mıknatıslar, elektrik motorları, hoparlörler gibi elektrik enerjisini hareket enerjisine veya hareket enerjisini elektrik enerjisine çeviren aletlerde kullanılır.

Elektromıknatıslar

En basit haliyle bir elektromıknatıs sarmal şekil verilmiş bir telin iki ucuna gerilim uygulanarak elde edilir. Sarmalın ortasına ferromanyetik bir cisim koyularak mıknatıslık özelliği yüzlerce kat arttırılabilir. Elektromıknatıslar, mıknatıslık özelliğini sadece telden akım geçtiği sürece korur. Oluşan manyetik alanın kuzey kutbunun yönü sağ el kuralı ile tesbit edilebilir. ⇥ devamı

Ampermetre, voltmetre ve ohmmetrenin bir gövde içinde birleştirilmesiyle üretilmiş ölçü aletine AVO metre denir. Analog ya da dijital yapılı olarak üretilen ve en yaygın kullanım alanına sahip olan bu aygıt ile DA gerilim, AA gerilim, DA akım, AA akım ve direnç ölçülebilir.

AVO metrelerin geliştirilmiş olan modeline ise multimetre denir. Multimetreler ilave olarak, diyot, transistör kazancı, frekans, kondansatör kapasitesi, sesli kısa devre kontrolü (buzzer, bazır), sıcaklık vb. ölçümünü de yapabilir.

Analog (ibreli) AVO metreler, bobin, mıknatıs, demir nüve, esnek yay, ibre, gösterge, disk vb. gibi parçaların birleşmesiyle oluşmuştur. Analog tip ölçü aletlerinin skalasında, firma adı, ölçme pozisyonu (yatık, eğik, dik) ölçme hatası, yalıtkanlık düzeyi, ölçme sınırı, ölçme aralığı, iç yapı, çalışma ilkesi vb. gibi değerler hakkında rakam ya da geometrik semboller bulunur.

Analog ölçü aletlerinde değer, skala üzerindeki ibre aracılığıyla belirlenir. Ölçü aletinin gösterdiği değerin doğru olarak okunabilmesi için skaladaki taksimat (bölüntü) çizgileri çok ince olarak çizilir. Akım, gerilim, direnç gibi değerleri ölçmek için çoklu skala kullanılır. Bu tip aygıtlarla ölçme yaparken önce kademe komütatörünün (ölçülecek değeri ve sınırlarını seçer) konumuna bakılır. Örneğin; komütatör DA volt konumundaysa, skaladan DA volt ölçmek için hazırlanmış bölüntüler belirlendikten sonra değer okuması yapılır.
Dijital AVO metreler ise ölçtükleri değeri display’lerinde (gösterge) gösteren, iç yapılarında elektronik elemanlar bulunan ölçü aletleridir. Dijital elektronik alanında ortaya çıkan gelişmeler bu tip ölçü aletlerinin ucuzlaşıp yaygınlaşmasını sağlamıştır. Dijital AVO metrelerin analog ölçü aletleri gibi skalası ve ibresi olmadığından, ölçülen değer direkt olarak göstergeden okunur. Bu da kullanıcıya okumada kolaylık
sağladığı gibi analog AVO metrelerdeki okuma hatalarını da büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Dijital ölçü aletlerinin bazı üstünlükleri şunlardır;
* Çabuk ölçüm yaparlar.
* Ölçülen değeri belleklerinde saklayabilirler (data hold özelliği)
* Her konumda (pozisyonda) ölçüm yapabilirler.
* Güç tüketimleri çok azdır.
* Boyutları küçüktür.
AVO metre ile doğru gerilim (DA) ölçmek için gerek analog gerekse dijital AVO metre gerilimi ölçülecek alıcıya ya da kablo uçlarına paralel olarak bağlanır, komütatör DA gerilim ölçme kademesinde en yüksek değere alınır. Dijital AVO metrede değer direk olarak göstergeden okunabilir. Analog AVO metrede ise ibre ters saparsa probların (ölçme uçlarının) yeri değiştirilir. Skalada görülen değer tam olarak anlaşılamıyorsa komütatör bir alt kademeye getirilir.

Kablo kopukluklarını veya kısa devreleri tespit etmek için AVO metrenin OHM kademesi kullanılır. Bunun için komütatör OHM kademesine getirilir. Bu işlem komütatörün, dijital AVO metrelerde “W” konumuna, analog ölçü aletlerinde ise direncin büyüklüğüne göre “X1, X10, X1K, X10K” konumuna getirilmesiyle yapılır.
Ölçülen kablonun santralle bağlantısı kesilerek uçları kısa devre edilir (birleştirilir).

Problar kablonun diğer iki ucuna değdirilir. Kabloda bir kopukluk söz konusu ise ölçü aletinin ibresi hiç hareket etmeyecektir. Bu sonsuz direnç olarak kendini gösterir. Dijital ölçü aletinde ise ekranda “1” olarak görülür. Kabloda kopukluk yoksa ya da herhangi bir noktada ⇥ devamı

Birden çok direncin uç uça bağlanmasına Dirençlerde Seri Bağlantı diyebiliriz.

Eşdeğer direnç (R toplam) = R1 + R2 + R3 + Rn şeklindedir.

Seri bağlantıda dirençlerden geçen akım birbirine eşittir.
Dirençlerde Seri Bağlantıda Gerilim, her bir direnç üzerine düşen gerilimlerin toplamına eşittir.

⇥ devamı